Grupa wysp na Morzu Egejskim, niedaleko wybrzeża Azji Mniejszej to archipelag Dodekanezu, czyli Archipelag Dwunastu Wysp (z gr. δώδεκα = dwanaście + νησία = wyspy) nazwany tak od dwunastu głównych wysp: Patmos (Πάτμος), Kalimnos (Κάλυμνος), Leros (Λέρος), Kos (Κως), Nisiros (Νίσυρος), Astypalea (Αστυπάλαια), Tilos (Τήλος), Symi (Σύμη), Chalki (Χάλκη), Karpathos (Κάρπαθος),
Kassos (Κάσος), Rodos (Ρόδος) i trzynasta Kastellorizo (Καστελλόριζο), która zalicza się do Dodekanezu tylko administracyjnie, a nie geograficznie. Dodekanez od dawna stanowił pomost pomiędzy Wschodem a Zachodem, asymilując elementy wielu różnych kultur.
Rodos, największa wyspa Dodekanezu (zwanego inaczej archipelagiem Sporadów Południowych), ma 79,7 km długości i 38 km szerokości, a jej powierzchnia wynosi około 1,398 kilometrów kwadratowych, zaś długość linii brzegowej to około 220 km. Wyspa jest położona w odległości 270 mil morskich od Pireusu. Wspaniały klimat, urodzajna ziemia
i położenie geograficzne były głównymi czynnikami, które sprawiły, że wyspa była gęsto zaludniona już w starożytności. Obecnie zamieszkuje ją około 90 000 mieszkańców.
Stolicą wyspy Słońca, jest 40-tysięczne miasto Rodos, które znajduje się na jej północnym wybrzeżu. Warto wybrać się tu do Muzeum Bizantyńskiego i Muzeum Archeologicznego oraz przyjrzeć pozostałościom budowli starożytnych.
W Muzeum Sztuk Dekoracyjnych można podziwiać ludowe stroje, wyroby ceramiczne i drewniane charakterystyczne dla archipelagu Dodekanezu. Jednak przede wszystkim należy zwiedzić Stare Miasto, które otaczają potężne obwarowania z XV i XVI wieku. Do otoczonej murem średniowiecznej części miasta prowadzi 11 bram i szereg wąskich, brukowanych uliczek, które zachowały się w niemal nienaruszonym stanie. W obrębie murów można podziwiać m.in. kościoły, Pałac Wielkich Mistrzów z XIV wieku, do którego prowadzi średniowieczna ulica Rycerska, szpital joannitów z XV wieku, zajazdy dla rycerzy (każda narodowość miała własny zajazd), a także pałac kasztelana i zbrojownię.
Po wybuchu w 1856 roku w składzie broni, znajdującym się nieopodal Pałacu Wielkich Mistrzów, ta średniowieczna perła architektury uległa poważnym zniszczeniom. Odbudową w latach 1937-1939 zajęli się Włosi, okupujący Dodekanez w latach 1912-1945. Pałac miał stać się letnią rezydencją włoskiego króla Emanuela i Mussoliniego, jednak żaden z nich nigdy na wyspę nie zawitał.
Z okresu Turkokracji zachowały się niektóre meczety i łaźnie z XVI i XVII wieku, a wielu Turków nadal mieszka w obrębie starego miasta. Mimo burzliwej historii na Rodos żyje dziś liczna społeczność turecka, a jej stosunki z Grekami są serdeczne. Muzułmański cmentarz do dziś urzeka swoimi ornamentami na grobach pośród cyprysów. Drugą co do wielkości mniejszością narodową na Rodos byli Żydzi, których w czerwcu 1944 roku hitlerowcy wywieźli do Auschwitz. Niewielu z nich ocalało,
a zachowana synagoga to dziś głównie pomnik ku pamięci zamordowanych Żydów rodyjskich.
U wejścia do portu stoi fort św. Mikołaja, pod którym na tle zachodzącego słońca chętnie fotografują się dziś nowożeńcy. Znane na całym świecie pocztówki z tego wejścia do portu uwieczniają jelonka stojącego na wysokiej kolumnie. W czasach starożytnych wyspę nękała plaga węży i wtedy właśnie za radą wyroczni delfickiej sprowadzono jelenie, które miały zabijać gady porożem. Posąg jelonka stał się obecnie symbolem i wizerunkiem Rodos, tak jak przed wiekami był nim Kolos Rodyjski.
Jakieś 2 kilometry od portu Mandraki jest wzgórze świętego Stefana, dziś znane raczej pod nazwą Monte Smith, od nazwiska brytyjskiego admirała Sidneya Smitha, który w 1802 roku właśnie z tego wzgórza obserwował flotę Napoleona.
Ze wzgórza roztacza się widok na panoramę miasta Rodos. Kiedyś na szczycie były ruiny miejskiego akropolu i stadionu,
ale do dziś zachował się tylko odeon i kolumny ze świątyni Apolla z III wieku p.n.e.
Najbardziej interesujące miejsca do odwiedzenia to z pewnością Park Rodini, Siedem Źródeł, Filerimos, Kameiros
i niezrównane Lindos. Park Rodini znajduje się około 3 kilometrów na południe od miasta, przy drodze do Lindos, gdzie
w czasach starożytnych znajdowała się szkoła retoryki. Teraz w sierpniu odbywa się tu święto wina. Park jest przyjemnym miejscem z fontannami, stawami, kwiatami i drzewami oraz hellenistycznymi grobowcami, które odnowiono w 1996 roku. Siedem Źródeł to piękny kurort z jeziorem, małymi wodospadami oraz wieloma platanami. Góra Filerimos (15 kilometrów na południowy zachód od miasta) jest interesującym miejscem z bizantyńskim monastyrem i ruinami świątyni Ateny i Zeusa (III–II w. p.n.e.) oraz starożytnego miasta Ialissos. Na zboczach wzgórza, jakieś 36 kilometrów na południowy zachód od miasta, znajduje się Kameiros ze świątynią Ateny z VI–V w.p.n.e. i nekropolią, tzw. Pompeje na Rodos. Można tam zobaczyć trzecie z najstarszych miast na wyspie odkryte przez archeologów w 1929 roku.
Lindos (położone 56 kilometrów od miasta Rodos) to dziś połączenie malowniczej wioski z uroczymi plażami u stóp starożytnego akropolu i fortyfikacji wzniesionych przez Rycerzy Zakonu Jerozolimskiego
i Turków. Rezydencje średniowieczych kapitanów są dziś udostępnione dla zwiedzających. Można podziwiać ich ozdobne bramy wjazdowe i szerokie kamienne dziedzińce. W pobliskiej cerkwi zachowały się XVIII- wieczne malowidła ścienne. Miasteczko ma też bardzo urokliwe taksówki w postaci osiołków, na grzbietach których można dotrzeć do starożytnej świątyni Ateny, skąd rozciąga się widok na południowy port Lindos, zwany zatoką św. Pawła.
Środkowa część wyspy to górzysty
teren - najwyższy szczyt Atawiros (Αττάβυρος, starogreckie: Atabyrios)
o wysokości 1215m. n.p.m. - prawie niezamieszkały, pokryty piniowymi lasami i zasobny w faunę. Ponadto krajobraz wyspy charakteryzują małe równiny, zielone wąwozy, płaskowyże, długie, piaszczyste plaże i doliny. Najsłyniejszą jest Dolina Motyli, 26 kilometrów od miasta, w pobliżu wioski Kalamiona, oferująca wspaniały widok tysiąca motyli wzbijających się w powietrze pośród drzew i krzewów w czerwcu, lipcu czy w sierpniu.
Na wyspie uprawia się zboża, winorośle, drzewa cytrusowe, figowce, bawełnę i tytoń, a także hoduje owce i kozy; mieszkańcy nadal też trudnią się połowem ryb i gąbek. Rozwinięte jest rzemiosło artystyczne oraz w niewielkim stopniu przemysł spożywczy i włókienniczy. Trwająca niemal cały rok piękna pogoda – przeciętnie 300 dni w roku jest słonecznych –
i łagodny klimat sprawiają, że na wyspie panują dobre warunki do uprawy winorośli (u podnóży Atawyros leży Embonas, centrum winiarstwa na Rodos), ale przede wszystkim do rozwoju turystyki.
Wschodnie wybrzeże wyspy, które zostało zagospodarowane dopiero pod koniec lat 70. i sporo tu nadal na wpół dzikich plaż, jest bardziej piaszczyste i ma cieplejsze morze niż zachodnie wybrzeże. Krajobraz jest tu śródlądowy – spalone słońcem piaszczyste wzgórza zostały dodatkowo spustoszone przez pożary, które strawiły większość roślinności. Znajduje się tu nieczynny wulkan. Wybrzeże zachodnie jest raczej kamieniste, ma jednak więcej zieleni i bardziej wilgotny klimat. Tu też
w pobliżu Jalisos produkuje się niezwykły likier zwany z włoskiego sette, w którego skład wchodzi 7 ziół, jak sugeruje jego włoska nazwa. Najbardziej rozległe piaszczyste wybrzeża, będące mekką windsurfingowców, znajdują się na południowym krańcu wyspy. Wieją tam stałe wiatry o sile 2-6 stopni w skali Beauforta, gwarantujące świetne warunki do pływania na desce z żaglem i dla paralotniarzy. To tutaj na przylądku Ladiko w zatoce kręcono zdjęcia do filmu „Działa Nawarony”. Stąd też przez iglasty las u stóp góry Atawyros biegnie droga do malowniczej wsi Siana, która słynie z produkcji aromatycznego sosnowo–szałwiowego miodu i siumy (wysokoprocentowego alkoholu na bazie winogron) albo przez plażę w Afandu na pole golfowe.
Środkowa część Rodos to wzgórza częściowo nadal porośnięte lasami, mimo pożarów wzniecanych przez podpalaczy
w latach 80. Ta część wyspy pozbawiona jest wielkich hoteli i kurortów, za to pełna urokliwych, ale wymarłych wiosek (właściciele domów mieszkają dziś w mieście Rodos albo za granicą, a niektórzy – jak mieszkańcy wioski Lachanii – sprzedali swoje domy cudzoziemcom na letnie rezydencje) i klasztorów z zabytkowymi freskami oraz rozlewnią wody mineralnej.
W głąb wyspy od nabrzeżnej wioski Kolimbia dociera się do małej oazy, w której Włosi w czasie okupacji Dodekanezu wznieśli małą tamę nawadniającą pobliskie tereny.
Deszcz w lecie na wyspie uznaje się za klimatyczny fenomen, a już z początkiem lutego na wyspie robi się ciepło
i zakwitają anemony. Potem z tygodnia na tydzień Rodos pokrywa się dywanami kwiatów, rosną tu m.in. lewkonie, lilie, narcyzy, storczyki i dzikie orchidee. „Starożytni Grecy powiadali, że Rodos jest piękniejsza od słońca. Dziś nawet krzykliwe kolorowe ośrodki wczasowe nie są w stanie przyćmić łagodnego klimatu, urzekających krajobrazów i niezwykłej historii.”[1]
Wiele uroku mają miejscowe cerkwie i klasztory, np. Moni Skiadi (inaczej Panaja Skiadeni)
z cudowną ikoną Matki Boskiej z XIII wieku z ciemnymi plamami na twarzy. To pozostałość po tym, jak
w XV wieku pewien heretyk szaleniec ugodził nożem ikonę. Według legendy z policzka Marii popłynęła krew, ręka oprawcy została natychmiast sparaliżowana. W czasie Paschy ikona jest
uroczyście obnoszona akatonomastos
po wsiach , a potem przez miesiąc opiekują się nią mieszkańcy pobliskiej wyspy Chalki. Z klasztoru rozciąga się widok na zachód i na wysepkę Chtenia, o której inna legenda mówi, że to skamieniały statek piratów, przed którym Matka Boska ochroniła pobożnych mieszkańców Skiadi. Jednak najsłynniejsza rodyjska ikona z XI wieku znajduje się w klasztorze
w miasteczku Tsambika. Dla bezdzietnych kobiet bosa, a często i na kolanach, pielgrzymka 8 września do klasztoru jest ostatnią nadzieją. Zgodnie z tradycją, jeśli dziecko pocznie się po modlitwie w klasztorze, będzie nosiło imię Tsambikos – chłopiec lub Tsambika – dziewczynka. Rodos ma jeszcze jeden niezwykły klasztor – Ajios Sulas około 6 kilometrów od Doliny Motyli. W tym klasztorze co roku w czasie święta 2–dniowego, 29-30 lipca, odbywają się wyścigi osłów.
Dziś Rodos oferuje turyście swoje niepowtarzalne piękno, unikatowe świadectwo historyczne wielu burzliwych wieków, na skrzyżowaniu trzech kultur: orientalnej – rycerzy zachodu i greckiej. Ponadto wyspa oferuje przybyszom letnie temperatury od kwietnia do listopada, które łagodzi morska bryza, doskonałe warunki do uprawiania sportów wodnych, nowoczesną i różnorodną bazę hotelową oraz gościnność Rodyjczyków.
Barbara Dalecka
Wybór zdjęć i wideo - Jeta0
1
Wyspy greckie [w]
Podróże marzeń, Biblioteka „Gazety Wyborczej”, Warszawa
2005, s. 239.
*Na podstawie:
Bonarek Jacek, Tadeusz Czeklaki, Sławomir
Sprawski, Stanisław Turlej: Historia Grecji, Wydawnictwo
Literackie, Kraków 2005.
Davies Norman: Europa, rozprawa historyka
z historią, Kraków 1998,
Wydawnictwo Znak.
Ellingham Mark, Marc Dubin, Natania Jansz, John Fisher: Grecja,
Praktyczny przewodnik, Wydaw. Pascal,
1998.
Lange Tadeusz: Szpitalnicy Joannici Kawalerowie Maltańscy,
Bellona, Warszawa 1999.
Witkowska Monika: Układ słoneczny [w] Voyage,
nr 3, marzec 2005. Wyspy greckie [w] Podróże marzeń,
Biblioteka „Gazety Wyborczej”, Warszawa 2005.
Żywczyński Mieczysław: Włochy nowożytne, 1796-1945, PWN,
Warszawa 1971.
Παπαϊωάννου Εμμ.: Ρόδος και αρχαία κείμενα,
Εκδόσεις “Δωδώνη”, Αθήνα – Γιάννινα 1986.
-------------------------------------------------------------------------------------
PS Pani Barbara udziela
korepetycji z
języka greckiego, angielskiego i polskiego >>
tel. 697 166 37 00 >>do góry>>artykuły i opinie>>home
Program FrontPage.
Wyszukiwarka Microsoft Explorer, Mozilla
Firefox
i Google Chrome - rozdzielczość 1280x1024
Grecko-polski net 
gr-pl.net
WIADOMOSCI -
INFORMACJE - POLONIA GRECKA 
