Schyłek świata mykeńskiego wiązany jest [...]
z tradycją o wojnie trojańskiej, która w mitologii greckiej była
ostatnim wielkim wydarzeniem epoki heroicznej, unieśmiertelnionym w
poematach Homera. Od czasów odkryć dokonanych w XIX w. przez
Heinricha Schliemanna opisywaną przez Homera Troję identyfikuje się
z pozostałościami miasta odnalezionymi na wzgórzu Hisarlik.
Badania archeologiczne pokazały, że osada ta miała długą
i bogata historię. [...] Większość
badaczy skłonna jest dziś utożsamiać Troję odnalezioną
przez Schliemanna ze wspomnianą w hetyckich dokumentach Wilusą. [...]
O ile wydaje się prawie pewne, że Troja Homera, hetycka Wilusa i
osiedle na wzgórzu Hisarlik to jedno i to samo miasto, o tyle historyczność
wojny trojańskiej pozostaje kwestią otwartą. Od czasu odkryć
Schliemanna wiąże się wojnę opisana przez Homera z jedną
z katastrof, która dotknęła Troję u schyłku epoki brązu.2
Za
datę upadku Troi przyjmuje się rok 1184 p.n.e. Przyczyną upadku
miałaby być wojna handlowa. Jednak powszechnie znany jest mit o pięknej
Helenie, którą książe Parys, syn władcy Troi, porywa
z domu jej męża Menelaosa. Porwanie to, według Iliady
Homera, jest powodem wyprawy Achajów pod wodzą Agamemnona przeciwko
Troi. Achajowie po wieloletniej wojnie, dzięki podstępowi Odyseusza,
dostają się do miasta. Łupią je, palą i mordują mężczyzn,
a kobiety biorą w niewolę. Tylko Eneaszowi, synowi Afrodyty, udaje się
uciec z płonącego miasta. Jego przeznaczeniem jest stać
się protoplastą Rzymian, ale to już nie homerycki epos tylko Eneida
Wergiliusza. Obaj jednak, i Homer, i Wergiliusz milczą na temat losów
pięknej i niewiernej Heleny, z powodu której miało zginąć
tylu herosów. Do
naszych czasów przetrwało kilka wersji mitu o pięknej Helenie,
w jednej z nich podczas wojny trojańskiej nasza bohaterka przebywała w
Egipcie, zaś pod Troją walczą o nią niczego nieświadomi
Achajowie. Dlatego po upadku miasta Menelaos pożeglował do Egiptu po
swoją małżonkę. Ich statek miotany wiatrem
na morzu zawinął na Rodos, gdzie żyła pogrążona w
żałobie małżonka Tlepolemosa, który zginął
pod Troją, Polykso. Gdy tylko powiadomiono ją o przybyciu Menelaosa i
Heleny, postanowiła ich ukarać i wraz ze wszystkimi Rodyjczykami,
kobietami i mężczyznami, zaatakowała
okręty kamieniami i ogniem. Ponieważ wiatry nadal nie pozwalały
Menelaosowi wypłynąć na pełne morze, postanowił się
uciec do podstępu. W ładowni jednego ze statków ukrył
Helenę, bojąc się, że mieszkańcy będą chcieli
zemścić się na tej, która
stała się przyczyną wojny trojańskiej, a w jej klejnoty
przybrał jednego ze służących. Rodyjczycy, uznawszy, że
ukamienowali Helenę i pomścili śmierć Tlepolemosa, odeszli,
a Menelaos odpłynął.3 4 Zasadniczo
o dalszych losach Heleny zachowały się trzy sprzeczne relacje: według
pierwszej miała wrócić do Sparty i dożyć u boku
Menelaosa chwili, gdy oboje udali się na Pola Elizejskie. Według
drugiej wersji wyruszyli do Tauryjczyków, gdzie Ifigenia5
poświęciła ich Artemidzie. Zaś według trzeciej wersji
Polykso, wdowa po królu rodyjskim Tlepolemosie, pomściła jego
śmierć posyłając kilka swoich służebnic, które
przebrane za Erynie, powiesiły Helenę. Trzecia wersja uzasadnia
rodyjski kult Heleny Dendritis – Heleny Drzewnej,
będącej tą samą postacią, co Ariadna i Erigone.6
W Petsofa na Krecie
odnaleziono stos ludzkich głów i kończyn ulepionych z gliny i
przedziurawionych w ten sposób, by można je nanizać na sznur.
Zawieszone na pniu, mogły stanowić część kukieł
drewnianych Dedala i przedstawiać boginię płodności. Aby
zapewnić dobre zbiory, zawieszano je pewnie na drzewach owocowych,
wystawione na podmuchy wiatru. Tego rodzaju kukły na drzewach owocowych
widoczne są na słynnym złotym pierścieniu ze skarbca akropoli
w Mykenach. Kult drzew jest tematem wielu minojskich dzieł sztuki. Ariadna
zaś, bogini kreteńska, powiesiła się, podobnie jak attycka
Erigone. “Powieszona Artemida” posiadająca świątynię w
Kondylei w Arkadii
i Helena Trojańska, która miała sanktuarium na
Rodos i podobno została powieszona przez Polykso, mogły być
wariantami tej samej bogini.7
Pochodzenia żony
Tlepolemosa, która miałaby zemścić się na Helenie,
nie znamy. Sam zaś Tlepolemos, jeden z bohaterów wojny trojańskiej
miałby być synem samego Heraklesa,8
o czym wspomina w Iliadzie Homer, a
potwierdza to Pindar i Strabon. Herakles poślubiwszy Dejanirę wyruszył
z Kaledończykami na miasto tesprockie Efyrę, gdzie pokonał i zabił
króla Fyleusa, a jego córkę, Astyoche wziął do
niewoli. Astyoche urodziła herosowi syna, Tlepolemosa.9 Według innej
wersji, potwierdzonej przez Pindara w VII Odzie olimpijskiej,
matką Tlepolemosa miałaby być Astydameja, córka Amyntora,
którą Herakles uprowadził z Efyry, miasta słynącego z
trucizn. Król odmówił mu ręki córki, twierdząc,
że heros jest już żonaty i zbyt wiele księżniczek
zdradził. Wtedy Herakles napadł na miasto, zabił Amyntora i porwał
jego córkę.10 Na Peloponezie z synów
Heraklesa pozostali dwaj – Likymnios z synem i
Tlepolemos, których poproszono, aby osiedlili się w Argos. W Argos
Tlepolemos nieumyślnie zabił swego dziadka. Bił właśnie
niewolnika pałką z drzewa oliwnego, kiedy dziadek wpadł między
nich i otrzymał cios w głowę. Pozostali Heraklidzi grozili
Tlepolemosowi śmiercią, wybudował więc flotę, zebrał
znaczną liczbę towarzyszy i za radą Apollina uciekł na
Rodos, gdzie osiedlił się po długiej i uciążliwej wędrówce.
11 W tych czasach na Rodos
mieszkali greccy osadnicy, nad którymi panował Triops, syn Forbasa12,
który za zgodą Tlepolemosa podzielił wyspę na trzy części
i miał podobno założyć miasta Lindos, Jalisos
i Kameiros. Zeus upodobał sobie jego lud i obdarzył bogactwami. W późniejszym
czasie Tlepolemos popłynął do Troi z flotą złożoną
z dziewięciu rodyjskich okrętów. Ostatecznie zginął w
walce, a jego towarzysze wracając po latach do domu wylądowali na
jednej z wysp iberyjskich, skąd ich część popłynęła
do Italii. Ową iberyjską wyspą miałaby być Majorka.
13
Barbara
Dalecka
1 Seferis
Jorgos: Wyrzeczenie [w:] Poeci Nowej Grecji, Strasburger Janusz,
Czytelnik, Warszawa 1987, s. 126. 2 Bonarek Jacek, Czekalski Tadeusz, Sprawski Sławomir, Turlej
Stanisław: Historia Grecji, Wydawnictwo Literackie, Kraków
2005, s. 39-40. 3 Por. Rodos
i teksty starożytne, oprac. Papajoanu Emanuel, wyd. Dodoni,
Ateny–Janina 1986, s. 449; Graves Robert: Mity greckie, PIW, Warszawa
1967, s. 393. 4 Por. Słownik Słownik
pisarzy antycznych, pod red. Anny Świderkówny, Wiedza
Powszechna, Warszawa 1990, s. 379. 5 Por. R.Graves..., s.
397–407, 589–593. 6 Tamże: s. 243–244, 393. 7 Tamże. 8 Tamże: s. 502. 9 Por. R.Graves..., s. 501–505, 507–508,
510–515. 10 Por. R.Graves..., s. 507–508. 11 Tamże: s. 517. 12 Nie mamy żadnych istotniejszych
informacji o przodkach i pochodzeniu Forbasa, nie jesteśmy też pewni
czy potomek Forbasa, który pojawia się na liście Argonautów,
jest synem Forbasa mieszkającego na Rodos. Por. R.Graves..., s. 517, 525,
653. 13 Tamże: s. 517, 582.
-------------------------------------------------------------------------------------
Pani Barbara udziela
korepetycji z
języka greckiego, angielskiego i polskiego >>
tel. 697 166 37 00 >>do góry>>artykuły i opinie>>home
Program FrontPage.
Wyszukiwarka Microsoft Explorer, Mozilla
Firefox
i Google Chrome - rozdzielczość 1280x1024
Grecko-polski net 
gr-pl.net
WIADOMOSCI -
INFORMACJE - POLONIA GRECKA 
